လကမ္ဘာရဲ့ တစ်ဖက်ခြမ်းကနေ စကြာဝဠာရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ရှာဖွေမယ့် LuSEE-Night
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၁၃.၈ ဘီလီယံလောက်က Big Bang ဖြစ်ပြီးနောက်၊ ပထမဆုံး ကြယ်တွေ မပေါ်လာခင် ကြားကာလတစ်ခု ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကာလကို "Dark Ages" (အမှောင်ခေတ်) လို့ ခေါ်ကြပြီး စကြာဝဠာရဲ့ အစောပိုင်း ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ် ။
လကမ္ဘာရဲ့ တစ်ဖက်ခြမ်းကနေ စကြာဝဠာရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ရှာဖွေမယ့် LuSEE-Night
စကြာဝဠာရဲ့ "Dark Ages" လို့ခေါ်တဲ့ အမှောင်ခေတ်
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၁၃.၈ ဘီလီယံလောက်က Big Bang ဖြစ်ပြီးနောက်၊ ပထမဆုံး ကြယ်တွေ မပေါ်လာခင် ကြားကာလတစ်ခု ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကာလကို "Dark Ages" (အမှောင်ခေတ်) လို့ ခေါ်ကြပြီး စကြာဝဠာရဲ့ အစောပိုင်း ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ် ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒီကာလအကြောင်း သေချာမသိရသေးပါဘူး။ အခုတော့ LuSEE-Night လို့ခေါ်တဲ့ ရေဒီယို တယ်လီစကုပ်ဟာ လကမ္ဘာရဲ့ တစ်ဖက်ခြမ်း (Farside of the Moon) ကို သွားရောက်ပြီး ဒီလျှို့ဝှက်ချက်ကို ဖော်ထုတ်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ် ။
ဘာကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ကနေ မလုပ်တာလဲ?
ပြဿနာက "ဆူညံသံ" တွေကြောင့်ပါ။ Dark Ages ကာလက ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်တွေ ထုတ်လွှတ်လိုက်တဲ့ ရေဒီယိုလှိုင်းတွေဟာ အလွန်အားပျော့ပါတယ် ။ ဒါ့အပြင် ကမ္ဘာ့လေထုက အဲဒီလှိုင်းတွေကို စုပ်ယူလိုက်သလို၊ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိနေတဲ့ ရေဒီယို၊ ဖုန်း၊ တီဗီ လှိုင်းတွေရဲ့ ဆူညံသံတွေကလည်း အဲဒီ အချက်ပြလှိုင်းတွေကို ဖုံးလွှမ်းသွားစေပါတယ် ။
ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကမ္ဘာ့ဆူညံသံတွေ မရောက်နိုင်တဲ့ လကမ္ဘာရဲ့ နောက်ဘက်ခြမ်း (Farside) ကို ရွေးချယ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ် ။ အဲဒီနေရာဟာ လကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က ကမ္ဘာက လာတဲ့ လှိုင်းတွေကို ကာပေးထားလို့ အလွန် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်တဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ် ။
LuSEE-Night ဆိုတာ ဘာလဲ?
LuSEE-Night (Lunar Surface Electromagnetics Experiment-Night) ဆိုတာ လကမ္ဘာပေါ်မှာ သွားရောက် တပ်ဆင်မယ့် ရေဒီယို တယ်လီစကုပ် စမ်းသပ်ချက် တစ်ခုပါ ။
ပို့ဆောင်မည့် ယာဉ်: Firefly Aerospace က ထုတ်လုပ်တဲ့ "Blue Ghost" လဆင်းယာဉ်နဲ့ လာမယ့်နှစ်မှာ သွားရောက် ပို့ဆောင်မှာ ဖြစ်ပါတယ် ။
အလုပ်လုပ်ပုံ: ၃ မီတာ ရှည်တဲ့ အင်တင်နာ ၄ ချောင်းကို ဖြန့်ပြီး စကြာဝဠာက လာတဲ့ ရေဒီယိုလှိုင်းတွေကို ဖမ်းယူပါမယ် ။ အဓိက အစိတ်အပိုင်းကတော့ ရေဒီယို လှိုင်းနှုန်းစဉ် (Spectrometer) တိုင်းတာတဲ့ ကိရိယာ ဖြစ်ပြီး 0.1 ကနေ 50 megahertz ကြား လှိုင်းတွေကို ဖမ်းယူမှာပါ ။
ထူးခြားချက်: ရေဒီယိုလှိုင်း ဆူညံသံ လုံးဝ မရှိအောင်လို့ လဆင်းယာဉ်ရဲ့ တခြား အစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို စက်သတ်ထားပြီး LuSEE-Night တစ်ခုတည်းကသာ ဘက်ထရီနဲ့ လည်ပတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ် ။
ဒါဟာ NASA နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တဲ့ "Pathfinder" (လမ်းပြ) မစ်ရှင် တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ် ။ ဆိုလိုတာက ဒီနည်းပညာနဲ့ လကမ္ဘာပေါ်မှာ တကယ် စမ်းသပ်လို့ ရမရ အရင် လေ့လာမယ့် အဆင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အဓိက စိန်ခေါ်မှုကတော့ လကမ္ဘာရဲ့ အလွန်အေးတဲ့ ညဘက် (-175 ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) နဲ့ အလွန်ပူတဲ့ နေ့ဘက် (120 ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည် ရှိဖို့ပါပဲ ။ ဒီမစ်ရှင်ဟာ ၁ နှစ် ကြာမြင့်ဖို့ ရည်မှန်းထားပါတယ် ။ ဒီစီမံကိန်းသာ အောင်မြင်ရင် စကြာဝဠာ ဘယ်လို စတင်ခဲ့သလဲ၊ Dark Energy (အမှောင်စွမ်းအင်) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ပြီးတော့ စကြာဝဠာကြီးရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ ဘယ်လို ဖြစ်လာသလဲ ဆိုတာတွေကို အဖြေရှာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ် ။ လူသားတွေ တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးတဲ့ စကြာဝဠာရဲ့ အတိတ်ကာလကို "ရေဒီယိုလှိုင်း" တွေကနေတဆင့် ပြန်မြင်ရမယ့် သဘောပါပဲ ။
Source: American Scientist - November-December 2025