မိတ်ဆွေ... ဘေးကလူဟာ တကယ်ရော ရှိ နေရဲ့လား? (The Mystery of P-Zombies)
မိတ်ဆွေ... အခု ဒီစာကိုဖတ်နေရင်း လက်ထဲမှာ ကိုင်ထားတဲ့ ဖုန်းလေးရဲ့ အထိအတွေ့ကို သတိထားမိလိုက်ပါသလား?
မိတ်ဆွေ... ဘေးကလူဟာ တကယ်ရော "ရှိ" နေရဲ့လား? (The Mystery of P-Zombies)
မိတ်ဆွေ... အခု ဒီစာကိုဖတ်နေရင်း လက်ထဲမှာ ကိုင်ထားတဲ့ ဖုန်းလေးရဲ့ အထိအတွေ့ကို သတိထားမိလိုက်ပါသလား?
ဒါမှမဟုတ် ဘေးနားမှာရှိနေတဲ့ သူငယ်ချင်း၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ ချစ်သူကို တချက်လောက် မော့ကြည့်လိုက်ပါ။ သူတို့ ပြုံးနေမယ်၊ စကားပြောနေမယ်၊ ဟာသပြောရင် ရယ်မောနေမယ်။ ကြည့်ရတာ ပုံမှန် "လူ" တစ်ယောက်ပါပဲ။
ဒါပေမဲ့... သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "ဝိညာဉ်" (သို့မဟုတ်) "သိစိတ်" (Consciousness) ဆိုတာ လုံးဝမရှိဘူးလို့ တွေးကြည့်မိခဲ့ရင်ကော ?
အပြင်ပန်းကြည့်ရင် လူအတိုင်းပဲ လှုပ်ရှားမယ်၊ နာရင် "အမယ်လေး" လို့ အော်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ အတွင်းစိတ်ထဲမှာ ဘာခံစားချက်မှ မရှိတဲ့ "အခွံသက်သက်" ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံနဲ့ ဒဿနပညာမှာ "Philosophical Zombie" (သို့မဟုတ်) P-Zombie လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဟောလိဝုဒ် ရုပ်ရှင်တွေထဲက လူလိုက်ကိုက်တဲ့ Zombie တွေကို မေ့ထားလိုက်ပါ။ ဒါက ဉာဏ်ပညာကြီးတဲ့ သူတွေအတွက် စဉ်းစားစရာ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ပါ။
စိတ်ကူးကြည့်ရအောင် (Imagine This)
ကဲ... မိတ်ဆွေ... စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု အတူတူ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
သာမန် သူငယ်ချင်း "မောင်မောင်" နဲ့ ပုံစံတူ၊ အရွယ်တူ၊ ဆဲလ် (Cell) ဖွဲ့စည်းပုံချင်း အတူတူဖြစ်တဲ့ "Zombie မောင်မောင်" တစ်ယောက်ကို ဖန်တီးလိုက်မယ်ဆိုပါစို့။
"Zombie မောင်မောင်" ကို ရီစရာပြောလိုက်ရင် သူက ပြုံးပြီး ရယ်ပါလိမ့်မယ်။ (ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူ့ ဦးနှောက်က အသံလှိုင်းကို ဖမ်းယူပြီး ပါးစပ်ကြွက်သားတွေကို လှုပ်ရှားဖို့ အမိန့်ပေးလို့ပါ)။
သူ့ကို ရိုက်လိုက်ရင်လည်း "အား... နာလိုက်တာ" လို့ အော်ပါလိမ့်မယ်။ (ဘာလို့လဲဆိုတော့ အာရုံကြောတွေက ဦးနှောက်ကို Signal ပို့လိုက်လို့ပါ)။
ဒါပေမဲ့ ကွာခြားချက်က ဒီမှာပါ... သာမန် "မောင်မောင်" က နာကျင်မှုကို တကယ် "ခံစား" နေရတယ်။ ရယ်ရတဲ့ အရသာကို တကယ် "သိ" နေတယ်။ "Zombie မောင်မောင်" မှာတော့ အဲ့ဒီ "အတွင်းစိတ် ခံစားမှု" (Qualia) ဆိုတာ လုံးဝမရှိပါဘူး။ မီးဖွင့်ထားပေမယ့် လူမရှိတဲ့ အိမ်တစ်လုံးလိုပါပဲ။ အားလုံးက အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်နေတဲ့ စက်ရုပ်ကြီး သက်သက်ပါပဲ။
သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို "The Hard Problem of Consciousness" (ခက်ခဲနက်နဲသော သိစိတ်ပြဿနာ) လို့ တင်စားကြပါတယ်။
လူသား ဦးနှောက် (Brain) ကို ကွန်ပျူတာ CPU တစ်လုံးလို့ သဘောထားကြည့်ပါ။
မျက်လုံးက Camera လို ပုံရိပ်ဖမ်းတယ်။
နားက Microphone လို အသံဖမ်းတယ်။
ဦးနှောက်က Data တွေကို တွက်ချက်ပြီး တုံ့ပြန်တယ်။
နက္ခတ်ပညာရှင်တွေနဲ့ အာရုံကြောပညာရှင်တွေက ဦးနှောက်ထဲက လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှုတွေကို တိုင်းတာလို့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့ဒီ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းတွေကနေ "အနီရောင်ကို မြင်လိုက်ရတဲ့ ခံစားမှု"၊ "ကော်ဖီနံ့ လေးကို သောက်လိုက်ရတဲ့ အရသာ" ဘယ်လို ဖြစ်လာသလဲဆိုတာကိုတော့ ဘယ်သူမှ သေချာ မရှင်းပြနိုင်သေးပါဘူး။
အခုခေတ် AI (Artificial Intelligence) တွေကို ကြည့်ပါ။ ChatGPT က လူလိုပဲ စကားပြောနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ ဝမ်းနည်းတတ်လား? မတတ်ပါဘူး။ သူက စကားလုံးတွေကို တွက်ချက်ပြီး စီပေးနေတဲ့ "P-Zombie" တစ်မျိုးပါပဲ။
ဒဿန ပညာရှင်တွေ ဘာပြောလဲ? (The Philosophical View)
ဒီနေရာမှာ ဒဿနပညာရှင် David Chalmers ရဲ့ နာမည်ကြီး "Zombie Argument" ဝင်လာပါပြီ။ သူက ဒီလို ဆိုပါတယ်-
"တကယ်လို့ P-Zombie ဆိုတာသာ (ယုတ္တိဗေဒအရ) ဖြစ်နိုင်မယ်ဆိုရင်... လူသားတွေဟာ ရုပ်ဝတ္ထု သက်သက် (Physical Matter) မဟုတ်ဘူး။ ရုပ်ဝတ္ထုထက် ပိုလွန်တဲ့ အရာတစ်ခု (Non-physical mind/soul) ရှိကို ရှိရမယ်။"
ရှင်းအောင် ပြောရရင်- တကယ်လို့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် (Hardware) အကုန်လုံးကို ပုံတူကူးလိုက်တာတောင် "သိစိတ်" (Consciousness) ပါမလာနိုင်ဘူးဆိုရင်... သိစိတ် ဆိုတာ ဦးနှောက် (Brain) မဟုတ်ဘူး၊ သီးသန့်အရာတစ်ခု ဖြစ်နေလိမ့်မယ် ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။
ဒါဟာ "လူသားတွေမှာ ဝိညာဉ် ရှိသလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို သိပ္ပံနည်းကျ မေးခွန်းထုတ်လိုက်တာပါပဲ။
နိဂုံး (Conclusion)
မိတ်ဆွေ... ဒီအကြောင်းကို ဖတ်ပြီး ဘေးနားက လူတွေကို သံသယ မဝင်ပါနဲ့ဦး။ သူတို့ဟာ Zombie တွေ မဟုတ်လောက်ပါဘူး (ဟု ယူဆရတာပေါ့)။
ဒါပေမဲ့ P-Zombie သီအိုရီက အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကို သတိရစေပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ "အသက်ရှင်တယ်" (Being Alive) ဆိုတာ အသက်ရှူနေရုံ၊ လှုပ်ရှားနေရုံ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာပါပဲ။
နေဝင်ဆည်းဆာကို ကြည့်ပြီး လှလိုက်တာလို့ ခံစားမိတာ၊ သီချင်းနားထောင်ပြီး မျက်ရည်ကျတာ၊ ချစ်ရတဲ့သူကို ပွေ့ဖက်လိုက်တဲ့အခါ နွေးထွေးသွားတာ... အဲ့ဒီ "ခံစားမှု" (Experience) တွေကသာလျှင် စက်ရုပ်တွေ၊ Zombie တွေနဲ့ ကွဲပြားစေတဲ့ တစ်ခုတည်းသော "လူသားဆန်မှု" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားမှုလေးတွေကို တန်ဖိုးထားပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ စကြဝဠာကြီးတစ်ခုလုံးမှာ အဲ့ဒီခံစားမှုက အရှားပါးဆုံး အရာမို့လို့ပါပဲ။
စာရေးသူ၏မှတ်ချက် - ဤဆောင်းပါးသည် ဒဿနဆိုင်ရာ တွေးခေါ်မှု သဘောတရား (Thought Experiment) တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး၊ မည်သည့် ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးကိုမျှ ရည်ရွယ်ခြင်း မရှိပါ။ သိပ္ပံနှင့် ဒဿနကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဗဟုသုတရစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
ဒီ Philosophical Zombie (P-Zombie) အယူအဆဟာ ဓာတ်ခွဲခန်းကနေ ထွက်လာတဲ့ သိပ္ပံတွေ့ရှိချက်မျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှာ ဩစတြေးလျ ဒဿနပညာရှင် David Chalmers ရေးသားတဲ့ "The Conscious Mind" ဆိုတဲ့ စာအုပ်ကနေ စတင်ပြီး ကမ္ဘာကျော်လာခဲ့တဲ့ "တွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်ချက်" (Thought Experiment) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။